Leonardo Da Vinci – Nhà Thiên Tài Với Bộ Óc Toàn Năng

157

1. Cuộc đời Leonardo Da Vinci

Leonardo da Vinci là một trong những thiên tài nổi tiếng nhất thế giới nhưng cuộc sống riêng của ông cũng bí ẩn như nụ cười của nàng Mona Lisa.

Leonardo da Vinci là họa sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhạc sĩ, bác sĩ, kỹ sư, nhà giải phẫu, nhà phát minh và triết gia người Italy ở thế kỷ 15, 16. Những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là bức tranh Mona Lisa, Bữa ăn tối cuối cùng và Người Vitruvius. Bảo tàng Louvre ở Paris, nơi trưng bày bức tranh Mona Lisa, đang tổ chức các sự kiện kỷ niệm 500 năm ngày ông qua đời.

Leonardo sinh ra ở Vinci năm 1452, là con ngoài giá thú của công chứng viên Ser Piero 25 tuổi với cô gái nông dân Catarina 22 tuổi. Thực tế, Leonardo không có họ. Tên khai sinh của ông là Leonardo di ser Piero da Vinci, có nghĩa là Leonardo – con trai của Ser Piero từ Vinci. Ông sống với bố, có cuộc sống khá giả nhưng thiếu thốn tình thương của mẹ.

Vì là con ngoài giá thú, Leonardo không được đến trường nhưng ông theo học các lớp tiếng Latin, hình học và toán học. Và bước chuyển lớn nhất của ông là khi bước chân vào giới quyền quý khi cha cho ông theo học Andrea del Verrocchio, họa sĩ sở hữu một trong những xưởng vẽ nổi tiếng nhất ở Florence.

2. Thiên tài với những điều kỳ lạ

Nói đến Leonardo da Vinci, ai cũng phải ngưỡng mộ về một con người có bộ óc toàn năng. Ông là thiên tài trên nhiều lĩnh vực như hội họa, điêu khắc, kiến trúc, y học, nghiên cứu khoa học, tự nhiên,… Bên cạnh đó, ông cũng rất “toàn diện” với vai trò là nhà thi sĩ, nhà biên kịch, nhà ảo thuật. Đặc biệt trong lĩnh vực hội họa, ông đã để lại cho đời những kiệt tác bằng bức bích học “Bữa ăn tối cuối cùng” tại Tu viện Saint Maria delle Grazie (Milan – Ý), bức chân dung phụ nữ La Gioconda (hay Mona Lisa) với nụ cười bí ẩn,… Càng đi sâu vào tìm hiểu, con người vĩ đại này càng khiến người đời sau kinh ngạc vì những điều kì bí xung quanh ông,…

2.1 Chia nhỏ giấc ngủ

Dường như biết được trước những chìa khóa tiến hóa mở ra những bí mật của tâm lý con người, ông đã áp dụng trong chế độ ngủ đặc biệt của ông. Một trong những bí quyết của Leonardo da Vinci là cứ 4 giờ ông lại chợp mắt 15 phút. Bằng cách này, ông thu gọn lại tổng thời gian ngủ trong một ngày đêm từ 8 giờ xuống còn khoảng 75 phút. Nhờ thế, danh họa đã “tiết kiệm” được 75% thời lượng dành cho giấc ngủ và trong thực tế đã kéo dài được thời gian sống tỉnh táo của mình từ 70 năm lên 100 năm.

2.2 Sự kỳ tài của Leonardo da Vinci được thể hiện qua khả năng giải phẫu

Da Vinci không chỉ là một họa sĩ tài năng, ông còn là một nhà nghiên cứu giải phẫu học rất tài giỏi. Chính vì nắm vững cơ chế vận động của cơ thể người mà các nhân vật xuất hiện trong tranh ông luôn có được vẻ đẹp tự nhiên, chân thực.

Từ lâu đã được biết tới là một họa sĩ tài năng của thời kỳ mỹ thuật Phục hưng, Da Vinci mới đây còn được biết tới là một nhà nghiên cứu giải phẫu học có tầm nhìn vượt thời đại.

Đương thời, có rất ít tài liệu giải phẫu học được thực hiện tỉ mỉ và chính xác như những gì mà Da Vinci đã từng làm.

30 trang vẽ rất cẩn thận của vị họa sĩ nổi tiếng hiện đang được lưu giữ trong bộ sưu tập của Hoàng gia Anh.

Da Vinci ban đầu nghiên cứu giải phẫu học với mục đích giúp bản thân thực hiện được những bức vẽ chính xác tuyệt đối khi khắc họa cơ thể người. Đến khi bắt đầu thực hiện dự án nghiên cứu này, Da Vinci đã bị cuốn hút mạnh mẽ và có tham vọng viết hẳn một chuyên luận có hình minh họa chi tiết về giải phẫu cơ thể người.

Trong quá trình nghiên cứu, Da Vinci đã khảo sát tỉ mỉ hơn 30 thi hài trong bệnh viện và các trường y để thực hiện hàng trăm trang khảo cứu với những bản phác họa chi tiết.

Nhiều bức vẽ được thực hiện vào mùa đông năm 1510 – 1511, khi đó ông đã liên tục làm việc với khoảng 20 thi hài ở khoa y trường Đại học Pavia.

Trong 18 trang giấy mà ngày nay được biết tới với cái tên “Bản thảo giải phẫu học của Leonardo”, vị danh họa đã vẽ 240 hình minh họa với những chú thích chi tiết được thực hiện theo đúng đặc trưng của Leonardo Da Vinci – viết từ phải qua trái, muốn đọc được phải chiếu vào gương.

Những nghiên cứu này trước đây chưa từng được công bố cho công chúng. Lần này, toàn bộ các bức vẽ của Leonardo Da Vinci sẽ được đem triển lãm. Hầu như ông đã thực hiện việc minh họa đối với tất cả các hệ xương và cơ trong cơ thể người.

So sánh với những kiến thức của các nhà giải phẫu học hiện đại, có thể thấy dù Da Vinci có kiến thức hạn chế về y khoa và có rất ít kỹ thuật hỗ trợ cho việc thực hiện những bức hình minh họa cầu kỳ phức tạp nhưng ông vẫn thực hiện được tất cả khối công việc với sự chính xác cao nhất.

Những bức vẽ của danh họa đương thời rất có thể đã giúp nâng cao nhận thức của giới y khoa tại Châu Âu về ngành giải phẫu.

Cho tới khi ông qua đời vào năm 1519, những bản thảo này vẫn là những tài liệu khảo cứu mang tính chất cá nhân và không được biết tới rộng rãi cho tới vài trăm năm sau.

Nhiều nhà khoa học ngày nay cho rằng nếu công trình mà Da Vinci thực hiện khi đó được đem ra xuất bản, đó sẽ là nghiên cứu có tầm ảnh hưởng lớn nhất về cơ thể người trong lịch sử ngành y.

Những bức phác thảo này đã cho thấy trước những kiến thức về giải phẫu học mà cho tới thế kỷ 21 mới được phổ cập rộng rãi trong các sinh viên trường y. Thực tế hiện nay, những hình minh họa dành cho sinh viên ngành y cũng chỉ là những hình ảnh tương tự như những gì mà Da Vinci đã thực hiện từ thế kỷ 16.

Quy trình thực hiện các bức hình giải phẫu học của Da Vinci là vẽ xương, sau đó đắp cơ và cuối cùng thêm một hoặc hai lớp dây chằng.

Trước một bộ phận cơ thể, Da Vinci thường thực hiện nhiều bức vẽ từ các góc độ khác nhau, chẳng hạn như đối với phần cơ – xương ở vai và cánh tay, ông thực hiện tới 8 bức vẽ.

Một số bức vẽ khắc họa về giải phẩu của Leonardo Da Vinci:

Leonardo Da Vinci
Leonardo Da Vinci
Leonardo Da Vinci

2.3 Những phát minh về khoa học kỹ thuật thể hiện trí tuệ siêu phàm của Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci là một người đàn ông Phục hưng điển hình, với niềm đam mê trải dài một loạt lĩnh vực như địa chất học, địa lý, thiên văn học, hóa học, thực vật học, chất nổ, quang học và động vật học. Thành tựu lừng lẫy của thiên tài đi trước thời đại này có thể gói gọn trong hai sự thực mà có thể bạn chưa biết:

– Năm 1509, da Vinci đưa ra những nhận định đầu tiên về lý do tại sao bầu trời lại có màu xanh. Ông đã nói gần đúng, rằng màu xanh là tổ hợp của ánh sáng trắng từ Mặt Trời và màu tối của Vũ trụ. Ta thấy ông là một kẻ tò mò, để ý mọi tiểu tiết của cuộc sống xung quanh.

– Khoảng 200 năm trước khi Newton ra đời, da Vinci viết: “với mỗi hành động, sẽ tồn tại một phản ứng đối lập có giá trị tương đương”. Ta thấy một người đàn ông luận ra được những yếu tố vật lý cơ bản nhờ khả năng quan sát.

Thế nhưng tài năng và hiểu biết của da Vinci chẳng là gì so với những phát minh của ông, vì đó là khi mọi phẩm chất sáng giá nhất của thiên tài thời Phục Hưng bộc lộ qua những cỗ máy vượt tầm hiểu biết của người đương thời.

Nhiều người nhầm tưởng da Vinci là cha đẻ của cái kéo, nhưng ít ai biết tới những ý tưởng kỳ lạ của người đàn ông kỳ tài: từ giày để đi trên mặt nước, máy bay có cơ chế vỗ cánh như dơi cho tới một hệ thống robot dựa trên đặc tính của con người; thiết kế của da Vinci kỳ lạ, ma mị và không kém phần hấp dẫn. Sau khi thành phố Milan bị tàn phá vì dịch bệnh năm 1484, Leonardo da Vinci vẽ nên một thành phố trong mơ, được quy hoạch một cách (cận) hoàn hảo.

Suốt hàng trăm năm, thiết kế “tới từ tương lai” của ông nằm bám bụi ở xó xỉnh không ai để mắt tới. Cuối thế kỷ 19, người ta phát hiện ra 700 trang tài liệu và bản vẽ của Leonardo da Vinci, vẫn không ai quan tâm tới chúng cho tới khi lãnh đạo Phát xít Ý Benito Mussolini cho dựng một số mẫu thiết kế của da Vinci, nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc của người Ý.

Vào ngày kỷ niệm 500 năm ngày sinh của da Vinci, người ta dựng thêm 39 mô hình nữa tại Milan, sử dụng những vật liệu mà da Vinci có thể dùng trong chế tác hồi thế kỷ 15.

Vào thời kỳ đó, ngành kỹ thuật dựa trên thực hành là chính, nên Leonardo trở thành kẻ kỳ lạ với những bản vẽ của mình. Thực sự, ông đã phát minh ra một phương pháp phát minh mới, bằng việc kết hợp tài năng của người nghệ sĩ với kỹ năng của một kỹ sư”, Claudio Giorgione, đồng phụ trách Museo Nazionale della Scienza e della Tecnologia, bảo tàng khoa học công nghệ lớn nhất nước Ý, cho hay.

Dưới đây là một số ví dụ thể hiện cái thiên tài của Leonardo da Vinci.

Xe tăng

Nếu như nhiều phát minh của da Vinci như bước ra từ một giấc mơ, thì ắt cỗ máy hủy diệt này sinh ra từ một cơn ác mộng. Với hình dáng trông như sự kết hợp giữa một con rùa và một chiếc đĩa bay, thiết bị này “chạy bằng cơm”, với 8 người bên trong sử dụng các tay quay để vận hành cả cỗ máy.

Leonardo Da Vinci

Cỗ xe tăng có tốc độ di chuyển chậm, dù sở hữu tới 8 “nhân lực”.

Dù rằng da Vinci không tự tay làm nên thiết bị này, ông tưởng tượng ra một khung gỗ bọc sắt đặt trên bánh xe, xung quanh lớp vỏ là các khe hở cho súng thò ra, cho phép cỗ máy này càn lướt trên chiến trường.

Đây là ví dụ tuyệt đẹp về sự sáng tạo trong các bản vẽ của Leonardo. Thiết kế này mạnh mẽ hơn nhiều những phát minh của người đương thời. Ông đại diện cho ý tưởng xe tăng lướt trên mặt đất, tung mù bụi với tốc độ cao”, ông Giorgione nói.

Có một điểm đáng chú ý, là thiết kế nguyên bản của da Vinci có một lỗi nghiêm trọng: bánh trước và bánh sau của cỗ xe tăng này quay ngược chiều nhau. Nếu như đơn vị sản xuất cứ làm theo đúng mẫu, chiếc xe không thể chạy được. Xét tới tư tưởng yêu hòa bình và khả năng thấu hiểu rõ ràng cơ chế vận hành cỗ máy, một số nhà sử gia tin rằng đây là hành động cố ý phá hoại của da Vinci.

Nỗ lực hiện thực hóa ước mơ được bay của con người

Leonardo Da Vinci
Thiết bị “ornithopter” do da Vinci thiết kế

Thiết bị “ornithopter” do da Vinci thiết kế.

da Vinci ước mơ được bay từ thuở nhỏ, khi còn tìm kiếm niềm vui nơi cánh diều. Bút tích cho thấy da Vinci đã viết hàng trăm dòng nghiên cứu về cơ chế bay, ông còn mua chim từ chợ về để tìm hiểu về cách đôi cánh hoạt động. Khi xong xuôi, ông thả chim về với tự nhiên; da Vinci là người ăn chay.

Khi đã thu thập đủ vốn hiểu biết, da Vinci tạo ra “ornithopter”, một đôi cánh vỗ dựa theo nguyên lý của chim và dơi, với sải cánh dài tới 10 mét, được làm từ gỗ thông và lụa. Biết rằng con người quá nặng và yếu ớt để có thể vỗ cánh bằng tay, “ornithopter” của ông cho phép người đeo cánh có thể dùng chân để truyền lực. Thế nhưng ông vẫn bó tay khi những nghiên cứu tiếp theo chỉ ra rằng chân người cũng không đủ khỏe để vận hành “ornithopter”.

Có lẽ da Vinci chưa bao giờ thỏa ước mơ lên không của mình, nhưng ít ra, “hậu duệ” của ông đã làm được điều đó: người ta đặt tên cho một loài bướm đêm ở Sudan là Leonardo davincii.

Phương tiện tự động hóa

Dù xe hơi chưa xuất hiện cho tới vài thế kỷ sau thời da Vinci, nhưng bộ óc này đã đi trước thời đại khi mới ở tuổi 26. Về cơ bản, thiết bị 3 bánh của da Vinci chính là một cái ô tô chạy cót, với vài cái lò xo làm quay bánh xe. Đặc biệt hơn, đây còn là chiếc xe không người lái. Thay đổi một số chỗ ở bánh răng, da Vinci có thể “lập trình” cho chiếc xe tự di chuyển khi đã được lên cót.

Leonardo Da Vinci

Năm 2006, người ta dựng mô hình “chiếc xe tự hành” của da Vinci.

Tuy nhiên, da Vinci không thiết kế nên một chiếc ô tô đi đường, nhiều khả năng đây lại là một món đồ chơi tiêu khiển khác, khi mà nó chỉ đi được 40 mét.

Máy tính?

Phải đến năm 1965, người ta mới phát hiện ra bản vẽ của thiết bị kỳ lạ này. Một giáo sư ngôn ngữ học lúc bấy giờ đang công tác tại Thư viện Quốc gia Tây Ban Nha đã tìm thấy một loạt bút tích của Leonardo da Vinci trong cuộn giấy da tới từ Ma-rốc.

Leonardo Da Vinci

Máy tính analog đầu tiên của nhân loại?

Hơn 700 trang giấy mô tả suy nghĩ của da Vinci về kiến trúc, hình học, âm nhạc, cơ học, chỉ dẫn đường và bản đồ. Ở giữa chúng là bản vẽ một cỗ máy với 13 bánh răng, 10 con số từ 0 cho tới 9. Không rõ cỗ máy này sẽ hoạt động ra sao, nhưng nhiều người cho rằng đây là cỗ máy tính analog đầu tiên của nhân loại.

Đây không hẳn là những dự án [mà da Vinci] sẽ thực hiện; các bản vẽ của ông khá khó hiểu và thường thiếu nhiều chi tiết. Chúng chỉ là những giấc mơ của ông thôi. Ông không có thời gian lẫn tiền bạc để nhận ra [quy mô] của chúng”, ông Giorgione nói.

“Máy bay” lên thẳng

Leonardo Da Vinci
Da Vinci mô tả một thiết bị “máy bay lên thẳng cần tới 4 người vận hành.

Dùng từ “đi trước thời đại” nhiều cũng nhàm, nhưng chẳng có từ gì khác để mô tả thiết bị có khả năng cất cánh theo chiều thẳng đứng này. Nó được làm từ cột gỗ với vải căng ra thành cánh buồm. Trông giống một con thuyền buồm dạng đứng hơn là trực thăng, thế nhưng đây là ví dụ điển hình cho thấy Leonardo da Vinci thấu hiểu các cơ chế vật lý. Ông nhận ra các quy tắc vật lý nhiều thế kỷ trước khi ta thực sự biết tới quy luật Vũ trụ.

Đây là bức vẽ đặc biệt hơn hết những tác phẩm khác. Trong đó, Leonardo mô tả kỹ càng cách ông tạo ra một nguyên mẫu bằng giấy”, ông Giorgione nói.

Người ta cho rằng thiết bị này được truyền cảm hứng từ cách hạt cây phong rơi; da Vinci cho rằng với số vòng quay đủ nhiều, thiết bị của ông sẽ bay được lên không. Trong nỗ lực tạo thiết bị bay bất thành, da Vinci đã vô ý tạo ra tiền đề cho cánh quạt quay.

Ông biết rằng không thể làm cho thiết bị này – với thiết kế hiện tại – quay được. Trực giác ông chỉ ra cách thức một cánh quạt vận hành, thế nhưng ông không hoàn thiện được ý tưởng đó”, ông Giorgione nhận định.

Không thể chối cãi mức độ siêu phàm của đầu óc Leonardo da Vinci. Đến năm 1966, ta vẫn còn tìm thấy những bản vẽ mà nhân loại chưa biết tới, rồi ta cũng mới phát hiện ra bức họa Salvator Mundi được da Vinci vẽ năm 1500, không biết chừng vẫn còn bản phác thảo ý tưởng thiên tài nào đó của ông mà nhân loại chưa hay.

3. Nhiều điều “kì lạ” trong cuộc đời Leonardo da Vinci 

3.1 Nghi ngờ về giới tính

Nhiều học giả cho rằng Leonardo là người đồng tính, chỉ ra mối quan hệ lâu năm của ông với học trò Salai (có nghĩa là “con quỷ nhỏ”) – chủ thể một bức vẽ gợi dục của họa sĩ.

Ông dường như không có mối quan hệ thân mật với người phụ nữ nào và từng bày tỏ sự căm ghét với quan hệ tình dục khác giới. Năm 1476, Leonardo, khi đó 24 tuổi và ba thanh niên khác bị cáo buộc quan hệ đồng tính với một người hành nghề mại dâm nam. Ông sau đó được tuyên bố vô tội vì không có bằng chứng. Đồng tính luyến ái khi đó bị trừng phạt bằng án tử hình.

Tuy nhiên, các học giả khác nói rằng không thể đưa ra kết luận về xu hướng tính dục của Leonardo từ những thông tin này. “Chúng ta gần như không biết gì về cuộc sống riêng tư của ông ấy”, Louis Frank, quản lý của bảo tàng Louvre cho biết.

3.2 Ông thuận cả 2 tay

Leonardo là người thuận cả hai tay, sử dụng tay trái và tay phải khéo léo như nhau. Thậm chí người ra nói rằng, ông có thể viết đồng thời các văn bản khác nhau bằng hai tay khác nhau. Ông mắc chứng đọc khó – vốn được gọi là “mù lời nói”. Người ta cho rằng, bệnh này có liên hệ với sự suy giảm hoạt động của não ở một vùng nào đó của bán cầu trái. Leonardo còn có thói quen viết kiểu gương (mirror writing – chỉ có thể dịch được khi nhìn văn bản qua gương). Đa số các công trình trong những cuốn sổ ghi chép nổi tiếng của mình, ông viết bằng tay trái, từ phải sang trái theo kiểu viết chữ ngược. Nhiều người cho rằng, ông làm thế để giữ bí mật các nghiên cứu của mình. Còn theo một giả thiết khác thì mirror writing là đặc điểm của cá nhân ông, thậm chí có ý kiến cho rằng, ông viết như thế dễ hơn là viết theo lối thông thường. Và còn tồn tại khái niệm “lối viết của Leonardo”.

3.3 Người cầu toàn

Ông là người cầu toàn khi bỏ dở nhiều bức tranh và phá hủy phần lớn các tác phẩm của mình. Tác phẩm hội họa của ông thường được vẽ rất lâu, mỗi lúc một chút, sau nhiều năm mới xong. Điển hình như chuyện Leonardo mất cả 10 năm để vẽ đôi môi của nàng Mona Lisa.

3.4 Sở thích chơi chữ

Là người cực kỳ ham mê chơi chữ, Leonardo để lại trong tập Codex Arundel một danh sách dài những từ đồng nghĩa chỉ dương vật của đàn ông.

4. Bí ẩn trong bức La Gionconda (Mona Lisa)

Các nhà nghiên cứu đã phải đau đầu trước sự bí ẩn trong nụ cười của Mona Lisa từ rất nhiều năm nay. Và gần như năm nào cũng có một nhà khoa học reo lên: “Eureka! Tôi đã phát hiện ra bí mật rồi!”. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, sự khác nhau trong cách cảm nhận vẻ mặt của La Gioconda phụ thuộc vào những phẩm chất tâm lý của từng người xem tranh. Có người cho rằng đó là một gương mặt buồn, trầm ngâm; người khác lại nghĩ đó là gương mặt láu lỉnh, thậm chí hơi cáu kỉnh… Một số người còn đưa ra nhận định rằng La Gioconda thậm chí không hề cười trong tranh của Leonardo da Vinci. 

Có những nhà nghiên cứu cho rằng, vấn đề là ở những đặc điểm “vô tiền khoáng hậu” trong phong cách nghệ thuật của danh họa. Dường như ông đã độn những lớp màu lên nhau theo một cách đặc biệt nào đó, khiến vẻ mặt của Mona Lisa liên tục thay đổi. Nhiều nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng, danh họa đã tự vẽ chân dung của chính mình trong y phục nữ giới và vì thế, bức tranh đã tạo ra một hiệu quả kì lạ.

Leonardo Da Vinci

Có giả thuyết nói về việc danh họa là người lưỡng tính, ông đã vẽ trong tranh người học trò kiêm trợ lý Gian Giacomo Caprotti – người từng ở cạnh Leonardo da Vinci suốt 26 năm ròng. Một trong những luận chứng có lợi cho giả thuyết này là việc danh họa đã di chúc lại cho người học trò này thừa kế bức tranh La Gioconda, trước khi qua đời năm 1519.

Bác sĩ nha khoa kiêm chuyên gia hội họa Joseph Borkowski cho rằng, vẻ mặt của Mona Lisa là vẻ mặt rất điển hình của những người đã bị gãy hàm răng trước. Còn vị bác sĩ người Nhật Nakamura lại phát hiện ra vết tổn thương ở góc mắt trái của Mona Lisa và khẳng định rằng, người phụ nữ trong tranh của Leonardo Da Vinci dễ bị bệnh tim và đã mắc bệnh hen suyễn.

Còn có một giả thuyết nữa – về bệnh tê liệt thần kinh mặt – được đưa ra bởi chuyên gia tai mũi họng Azur ở Auckland (Mỹ) và vị bác sĩ người Đan Mạch – Finn Kecker Christiansen, người đã đề nghị chú ý tới việc La Joconda cười ở phía bên phải mặt nhưng lại nhăn ở phía bên trái. Ngoài ra, vị bác sĩ người Đan Mạch còn phát hiện ra ở Mona Lisa những dấu hiệu của bệnh đần, dựa trên những dấu hiệu không cân đối của các ngón tay và sự thiếu vắng vẻ mềm mại ở tay nàng. Còn theo ý kiến của vị bác sĩ người Anh Kenneth Kill, trong bức tranh của danh họa thời Phục hưng đã truyền tải trạng thái mãn nguyện của người đàn bà đang có mang.

Người ta đồn rằng, chính vì bức tranh La Joconda này mà Leonardo Da Vinci đã phải chết sớm hơn số phận. Theo giả thuyết, do đã tốn quá nhiều công sức để vẽ nên tuyệt tác này với một người mẫu có khả năng hút kiệt sức sống của danh họa mà ông đã kiệt sức và qua đời.

Và tất cả chỉ là những giả thuyết được đưa ra vì thực hư nụ cười của La Gionconda (Mona Lisa) vẫn đang là một ẩn số chưa có lời giải.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây